SingaporeandMe

Emigreren zit in mijn DNA. Dat wil zeggen, er is een bijzondere reislustige tak van voorvaderen waar ‘we’ het nodige van weten.

Jaren ’20: Precies 100 jaar geleden in 1923, vertrok bet-oudoom Paul van Houts naar Nederlands Indië om daar een sigarettenfabriek op te zetten. Paul van Houts was een broer van mijn overgrootvader ‘opa Theo’. Hij was overigens niet de eerste van de Van Houtsen – en ook niet de laatste zo zal later blijken – die ver weg trok. Zijn broer Johannes Theodorus Paulus van Houts, ik vermoed bekend onder de roepnaam Jan, vertrok al in 1917 naar Nederlands Oost-Indië. Hoe bijzonder moet het destijds geweest zijn om huis en haard te verlaten en naar het verre Oosten te vertrekken. Ik stel me voor dat de Bosatlas op de keukentafel is gelegd en de familie vervolgens boven de globe heeft gehangen om dat verre land op te zoeken. De broers kwamen weer terug naar Nederland, ergens eind jaren ’30, waar ze in Eindhoven een sigarenfabriek hadden.

Opa Theo, timmerman/meubelmaker, was getrouwd met oma Suze. Mijn zus en ik noemden haar oma Vogel omdat ze – je raadt het wellicht – een vogel had. Ze werd geboren in 1900 en stierf in 1989. Ik was toen 17. Opa Theo heeft mijn komst niet overleefd, niet dat mijn komst daar wat mee te maken had overigens. Oma vogel was een echte oma: lief, gul, grijs lang haar in een knotje, een behoorlijke doch zachte boezem waar je heerlijk tegenaan kon hangen en ze kon prachtig vertellen over zeppelins, oorlog en kabouters. Ze gaf me het gevoel dat ik haar allerliefste (achter)kleinkind was. Op haar begrafenis bleek zowat elke nazaat overtuigd te zijn van die ere positie als allerliefste. Dat maakte haar alleen nog maar meer bijzonder. Ik dwaal af, maar geloof me er is een rode draad.

Jaren ’40-60: Opa en oma van Houts kregen een bubs kinderen waarvan mijn oma Riet, de moeder van mijn vader, de oudste was. Mijn zus en ik noemden haar oma Sjappie omdat ze – je raadt het wellicht al – een hond had die Sjappie heette. Haar broers Jan en Ad vertrokken als dienstplichtig militairen naar Nederlands-Indië en nadat hun plicht er op zat, zijn ze niet naar Nederland teruggekeerd maar naar Australië doorgereisd. Zus Paula vertrok met haar man Hans, net als veel Nederlanders in de jaren ’60, naar Australië om daar het geluk te vinden. TV en kranten waren inmiddels beschikbaar en er waren voorlichtingsfilms waarin Australië als het land van melk en honing werd gepromoot. Ze hadden vast een beeld van hun nieuwe land, maar of dat overeenkwam met de werkelijkheid vraag ik me af. Met grote hutkoffers de boot op, om zes weken later in dat verre land voet aan grond te zetten.

Bij het afscheid was het onduidelijk of de achterblijvers in Nederland (nog 3 broers en 2 zussen als ik het goed geteld heb) het stel ooit nog terug zou zien. Opa en oma vogel moesten, voor de derde keer, afscheid nemen van een kind. Hoe verscheurd moeten ze zich gevoeld hebben. Geen eigen telefoonaansluiting laat staan een mobiele telefoon met alle bijkomstige vernuften. Luchtpost was het snelste en goedkoopste communicatie middel en er zijn heel wat dunne vloeipapier-achtige schrijfsels heen en weer gegaan.

Spectaculair genoeg hebben opa en oma vogel in of rond 1964 de overtocht met boot Flavia (zie foto) gemaakt naar de andere kant van de wereld om hun drie kinderen en hun gezin daar op te zoeken. Nog nooit hadden ze een voet buiten Nederland gezet. Uit het krantenartikel blijkt dat oud oom Ad(rian) – toen inmiddels fotograaf in Australië – na 20 jaar herenigd werd met zijn ouders. 20 jaar! Bizar! Ad is niet zo oud geworden en opa en oma hebben zijn begrafenis moeten missen. Oud oom Jan en oud tante Paula leven nog steeds in Australië en hebben daar met de nodige kinderen een mooie footprint gezet. Zij zijn na de jaren ‘80/’90 nog regelmatig teruggekomen naar Nederland. Desalniettemin zijn er heel wat bijzondere familiemomenten gemist.

Jaren ’80: Als jong meisje van een jaar of 8 zwaaide ik ome Jeroen uit, de jongste broer van mijn vader. Hij besloot op z’n 18^e in Australië een gooi te doen naar het boerenleven. Door de verhalen van de familie aldaar en alle boeken, films/documentaires en reisgidsen die inmiddels voor handen waren, was hij ongetwijfeld beter voorbereid op wat hem te wachten stond.

Oma Sjappie was intens verdrietig door het gemis van haar jongste en bij elk familiemoment vanaf toen verzuchtte ze dat de familie niet compleet was zonder ‘ons Jeroentje’. Een ticket Australië / Nederland was duur en de kosten van het jonge gezin Klerkx dat in ‘the Outback of Australië’ aan het ontspruiten was, liet een dergelijke uitgave niet toe. Jeroen is tijdens de jonge jaren van zijn kinderen, maar liefst 14 jaar niet meer terug geweest in Nederland. Oma ging wel een paar keer naar daar. Ook hier ging de luchtpost heen en weer tussen de achterblijvers en Jeroen. Er werd overigens ook zogenoemde casettepost uitgewisseld met muziek (een gedeelde liefhebberij van broers en zus) en met ‘geouwehoer’ (idem). In de beginjaren had Jeroen nog geen eigen telefoonaansluiting, maar hij mocht af en toe bellen bij een kennis.

Vanaf de jaren ‘90 werd de wereld kleiner en volgden (meer) bezoeken heen en weer. Toch zijn er ook daarna wederzijds mooie en verdrietige familiemomenten gemist. Jeroen heeft me tijdens een van zijn bezoeken aan Nederland verteld dat hij altijd heimwee heeft en zich altijd ontworteld voelt. Als hij daar is dan mist hij hier en als hij hier is dan mist hij daar. De ‘vloek’ van de emigrant.

1996: Mijn ouders vertrokken naar de Franse Ardennen om daar als ‘God in Frankrijk’ te leven. Diverse dorpen en huizen werden vooraf fysiek bezocht, ‘het café om de hoek’ getest en met Orval om de hoek werd het Sapogne-sur-Marche. Of dit nu echt als emigratie in dit rijtje thuis hoort, valt te betwisten maar toch. Het was niet naast de deur, huis en haard was verkocht – of eigenlijk onteigend om plaats te maken voor de Betuwelijn – en bellen was duur. Faxen en iets later mailen, eerst je modem aanzwengelen, waren welkome moderne communicatiemiddelen. En gelukkig was je er met een beetje gas geven in 3,5 uur, dus soit. Familiemomenten werden samen gevierd of betreurd met als bitter einde aan dit avontuur het overlijden van mijn vader. Joost Klerkx! Zijn naam prijkt markant op een on-Franse grafsteen op de heuvel van Sapogne.

Een kist is gevuld met ‘zo-nemen-we-een-stukje-van-thuisgevoel-mee-spullen’

2023: En dan wij, 100 jaar nadat bet oudoom Paul naar Nederlands Indië vertrok. In september zijn we ‘even’ naar Singapore gevlogen om te kijken en voelen of ik mezelf daar wel zie wonen. Onze tijdelijke accommodatie hebben we uitgekozen nadat we uitvoerig de foto’s op de website hebben bekeken en met streetview door de ‘wijk’ zijn ‘gelopen’. Ik weet nog net niet wat voor tegeltjes er op de toilet zijn aangebracht. We hebben diverse ratingsites geraadpleegd en gekeken of er goede ‘hawker centres’ in de buurt zijn.

Met vier grote koffers, twee trolleys en twee rugzakken maken wij de ‘overtocht’ met een vlucht van zo’n 12 uur. Een kist is gevuld met ‘zo-nemen-we-een-stukje-van-thuisgevoel-mee-spullen’ en deze vaart nu ergens op een groot containerschip richting Singapore. We hebben doei gezegd, geknuffeld en ik voorspel dat we binnen 24 uur FaceTimen met het thuisfront om ons tijdelijke stekje te laten zien. Mijn eerste terugtrip is al geboekt – half maart – en de kids zijn hun Singapore-visits in de zomervakantie eveneens aan het boeken. Het huis blijft in goede handen van dochterlief en we hebben dagelijks app contact. Op Insta en via mijn blogs kan iedereen die dat wil, onze belevenissen volgen.

Als ik onze huidige omstandigheden vergelijk met die van mijn voorvaderen, dan is emigreren 2023 wel even een ‘different easy peasy piece of cookie’ en maak ik een diepe buiging voor hen en hun achterblijvers. Wat een ongekend avontuur gingen zij aan! Wat een lef. En… wat ben ik blij met het hier & nu. Vroeger was echt niet altijd alles beter :-).

🍀 Meer blogs over mijn (be)leven in het algemeen en in Singapore in het bijzonder, lees je op mijn blogpagina. Wil je er geen missen? Laat dan je email adres achter onderaan de homepage van mijn website zodat je elke vrijdag een nieuwe blog in je inbox ontvangt. En last but not least: ik vind het ook leuk wat van/over jou te horen. Juist ook als ik jou persoonlijk niet ken. Dat kan door een bericht te plaatsen aan het einde van de blog 🙏.

---

🇬🇧 100 Years of Emigration

Emigrating is in my DNA. That is, there is a particular traveling branch of ancestry that “we” know about.

1920s: Exactly 100 years ago in 1923, great-great-Uncle Paul van Houts left for the Dutch East Indies to set up a cigarette factory. Paul van Houts was a brother of my great-grandfather “Grandpa Theo. By the way, he was not the first of the Van Houts – nor the last, as it would turn out later – who went far away. His brother Johannes Theodorus Paulus van Houts, I suspect known by his nickname Jan, left for the Dutch East Indies as early as 1917. How special it must have been at the time to leave hearth and home and go to the far East. I imagine the Bosatlas was placed on the kitchen table and the family then hovered over the globe to look up that distant land. The brothers returned to the Netherlands sometime in the late 1930s, where they owned a cigar factory in Eindhoven.

Grandpa Theo, a carpenter/furniture maker, was married to Grandma Suze. My sister and I called her Grandma Bird because – you might have guessed it – she had a bird. She was born in 1900 and died in 1989. I was 17 at the time; Grandpa Theo did not make it to my arrival, not that my arrival had anything to do with it by the way. Grandma bird was a real grandma: sweet, generous, gray long hair in a bun, a sizeable yet soft bosom that you could hang against wonderfully, and she could tell wonderful stories about zeppelins, war and leprechauns. She made me feel that I was her dearest (great) grandchild. At her funeral just about every descendant turned out to be convinced of that honorary position as dearest. That only made her even more special. I digress, but believe me there is a common thread.

Years ’40-60: Grandpa and Grandma van Houts had a bunch of children of which my grandmother Riet, my father’s mother, was the oldest. My sister and I called her grandmother Sjappie because – you may have guessed it – she had a dog named Sjappie. Her brothers Jan and Ad left for the Dutch East Indies as conscripts, and after their duty was done, they did not return to the Netherlands but continued on to Australia. Sister Paula left with her husband Hans, like many Dutch in the 1960s, to Australia to find their happiness. TV and newspapers were now available and information films promoted Australia as the land of milk and honey. They surely had an image of their new country, but whether it matched reality I wonder. With large trunks on the boat, to set foot in that distant land six weeks later.

At the farewell, it was unclear whether those left behind in Holland (another 3 brothers and 2 sisters if I counted correctly) would ever see the couple again. Grandpa and Grandma Bird had to say goodbye, for the third time, to a child. How torn up they must have felt. No phone connection of their own let alone a mobile phone with all the ancillary contrivances. Airmail was the fastest and cheapest means of communication and a lot of thin tissue paper-like writing went back and forth.

Spectacularly, in or about 1964, Grandpa and Grandma Bird made the crossing on boat Flavia (see photo) to the other side of the world to visit their three children and their family there. Never before had they set foot outside the Netherlands. The newspaper article shows that great uncle Ad(rian) – then a photographer in Australia – was reunited with his parents after 20 years. 20 years! Bizarre! Ad didn’t live that long and grandpa and grandma had to miss his funeral. Great uncle Jan and Great aunt Paula still live in Australia and have set a nice footprint there with the requisite children. They returned to the Netherlands regularly after the 80s/90s. Nevertheless, many special family moments have been missed.

1980s: As a young girl of about 8 years old, I waved goodbye to Uncle Jeroen, my father’s youngest brother. He decided to have a go at farming in Australia at 18. Through the stories of the family there and all the books, movies/documentaries and travel guides that were now available, he was undoubtedly better prepared for what lay ahead.

Grandma Sjappie was intensely saddened by the missing of her youngest and at every family moment from then on she sighed that the family was not complete without “our Jerome”. A ticket Australia / Netherlands was expensive and the cost of the young Klerkx family sprouting up in ‘the Outback of Australia’ did not allow for such an expense. Jeroen did not return to the Netherlands for as many as 14 years during his children’s younger years. Grandma did go there a few times. Again, airmail went back and forth between the stragglers and Jeroen. Incidentally, so-called casette mail was also exchanged with music (a shared hobby of brothers and sister) and with nattering (idem). In the early years Jeroen did not yet have his own telephone connection, but he was occasionally allowed to call at an acquaintance’s house.

From the 1990s on, the world became smaller and (more) visits back and forth followed. Still, even after that, beautiful and sad family moments were mutually missed. Jeroen told me during one of his visits to Holland that he is always homesick and always feels uprooted. When he is there he misses here and when he is here he misses there. The “curse” of the emigrant.

1996: My parents left for the French Ardennes to live as “God in France. Several villages and houses were physically visited beforehand, ‘the café around the corner’ tested and with Orval around the corner it became Sapogne-sur-Marche. Whether this really belongs as emigration in this list is debatable but still. It was not next door, hearth and home had been sold – or rather expropriated to make way for the Betuweline – and phone calls were expensive. Faxing and a little later e-mailing, cranking your modem first, were welcome modern means of communication. And fortunately, with a little speeding you could get there in 3.5 hours, so be it. Family moments were celebrated or regretted together with the bitter end to this adventure being the death of my father. Joost Klerkx! His name appears prominently on an un-French headstone on the hill of Sapogne.

2023: And then us, 100 years after great uncle Paul left for the Dutch East Indies. In September, we flew to Singapore “just briefly” to see and feel if I could see myself living there. We chose our temporary accommodation after looking extensively at the pictures on the website and ‘walking’ through the ‘neighborhood’ with streetview. I can almost even see what kind of tiles are on the toilet. We consulted various rating sites and looked for good ‘hawker centers’ nearby.

With four large suitcases, two trolleys and two backpacks, we make the ‘crossing’ with a almost 12-hours-flight. A crate is filled with ‘let’s-take–a-piece-of-home-feeling-stuff-with-us’ and it is now sailing somewhere on a large container ship bound for Singapore. We have said goodbye, hugged and I predict that within 24 hours we will FaceTim with Netherlands home to show them our temporary place. My first return trip is already booked – mid-March – and the kids are booking their Singapore visits for summer vacation as well. The house remains in good hands of our beloved daughter and we are in daily WhatsApp contact. On Insta and through my blogs, anyone who wants can follow our experiences.

If I compare our current circumstances with those of my ancestors, then emigrating 2023 is a ‘different easy peasy piece of cookie’ and I make a deep bow for them and those they left behind. What an unprecedented adventure they undertook! What a courage. And … how happy I am with the here & now. The past really wasn’t always better :-).

🍀 Read more blogs about my life in general and in Singapore in particular on my blog page. Don’t want to miss any of them? If you leave your email address at the end of the homepage of my website you will receive a new blog in your inbox every Friday. And last but not least: I would also really love to hear something from/about you. Especially when we don’t know each other personally. You can reply at the end of the blog 🙏.