SingaporeandMe

Was dit pandje er al? Dat moet wel, het is eeuwenoud. Hoe kan het dat het me nooit eerder is opgevallen? Wat een plaatje.

Ik kan er niet omheen: ik kijk vaak zonder echt te zien. Zoals ik ook vaak hoor zonder te luisteren, maar dat is een ander verhaal. Uit hetzelfde vaatje, dat wel.

Kasteel van Culemborg

In ons stadje is veel ouds bewaard gebleven, maar er is ook veel verwoest. Het kasteel bijvoorbeeld, waarvan nu met een paar muren, een ‘tuin’ en een flinke dosis fantasie nog iets te reconstrueren valt.

Het Kasteel van Culemborg werd oorspronkelijk gebouwd rond 1300 en groeide uit tot de trotse burcht van de heren en vrouwen van Culemborg. Het was onder anderen het thuis van de beschermvrouwe Elisabeth van Culemborg, die er in de zestiende eeuw resideerde en als gulle weldoenster de stad grote rijkdom en status bracht en veel goeds deed voor de armen weesjes in Culemborg.

Helaas bleef het kasteel niet gespaard: het werd zwaar beschadigd door de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige Oorlog in 1574, en in 1672 trokken de Franse troepen er met de hun welbekende Franse slag nog eens extra grondig een verwoestend spoor doorheen. Dat wat nog overeind was gebleven, verwaarloosde en begin negentiende eeuw was er bijna niets meer van het kasteel over.

Verwoeste historie

Niet alleen oorlogen hebben de oudheid in Culemborg verwoest. De oude stadsmuren en de stadspoorten – zeven in totaal – moesten in de 19e eeuw, na het verlies van hun militaire functie, het veld ruimen voor modernisering en bereikbaarheid. Alleen de prachtige Binnenpoort is blijven staan.

De oude kapel van het klooster, waar ik ooit als student aan de Hogeschool de Nijenborgh tentamens heb gedaan, is ternauwernood gered. Nadat de hogeschool verhuisde naar Utrecht, werden er jarenlang brandoefeningen in gehouden. Sloop leek financieel gezien destijds de meest logische optie. Gelukkig is daar een stokje voor gestoken en zijn er inmiddels prachtige appartementen in gebouwd. Het oude klooster zelf is omgevormd tot het huidige stadskantoor, met een koperen dak dat is vervormd tot een soort schip. Over smaak valt te twisten.

Struikelen

Vanochtend viel mijn blik dus ineens op een prachtig gerestaureerd, smal huis met een indrukwekkende klokgevel. Althans, ik dénk dat het zo heet, een klokgevel. Als dat klopt, dan kan ik klokgevel aan het rijtje Fred van Leer, ringworm, gierzwaluw toevoegen.

Ik struikel bijna over mijn eigen voeten als mijn blik op dit pandje valt. Was dit er al? Huh?! In een flits zie ik wat in mijn onderbewustzijn in de afgelopen maanden over die plek ligt opgeslagen: grote steigers, afgeschermd van nieuwsgierige blikken met enorme meters plastic. Ik realiseer me dat er al lange tijd hard is gewerkt op die plek.

Ik bewonder de prachtig gezandstraalde bakstenen met verse knipvoegen. De kozijnen zijn lichtgrijs aan de buitenkant en de schuiframen strak wit. Ik zie twee trappen wentelen achter de ramen. In het naastgelegen pand wordt nog volop geschilderd.

Zien zonder te kijken

Ik graaf in mijn geheugen: wat zat hier ook alweer voor die steigers? En dan zie ik ook dát weer helder voor me. Zonder te kijken, dat kan gewoon: zien zonder te kijken. Er zat een lelijke, grote glazen pui die toegang gaf tot een voorportaal van de bank. Met van die bakbeesten van pinautomaten. Hoe vaak ben ik daar wel niet binnen geweest om flappen te tappen? Er hing altijd een heel specifieke lucht. Die ruik ik nu zó weer.

Als ik thuisgekomen de foto door Google Lens haal, beweert hij dat dit in Haarlem is. De Gedempte Oude Gracht, om specifiek te zijn. Grappig, het lijkt me best een leuke stad om te wonen, Haarlem. Maar nee, dit is toch echt Culemborg. AI kan blijkbaar ook kijken zonder te zien. Zonder te zien dat dit níét klopt, althans.

Markt 11

Met wat meer instructie krijg ik dan alsnog de juiste informatie boven water. Het gaat om Markt 11 in Culemborg. Een locatie die oorspronkelijk uit twee afzonderlijke panden bestond, het smalle pandje is rond de 17e eeuw gebouwd, en in de loop der jaren samengevoegd met het naastgelegen pand dat een eeuw ouder is.

Op een oude foto die ik in de beeldbank Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed vindt, zie ik gordijnen hangen voor de ramen en het bovenlicht boven de voordeur. Ervoor staat een man en vrouw met een klein meisje aan de hand. Ze zien er, witte schorten voor de meisjes en werkkleding (of is het een uniform) bij de man, uit als gezinnetje uit het arbeidersmilieu.

Dergelijke smalle huisjes worden poorthuisjes genoemd; van oorsprong smalle neringpanden die de gaten tussen de grote, statige herenhuizen opvulden. Het was destijds een zelfstandige, kleine woning met een eigen onderpui met voordeur. Pas veel later slokte de bank het pandje op, verdween de historische onderpui achter een glazen wand, en werd het van haar karakter ontdaan. Zonde. Maar nu, anno 2026, is dit pandje weer volledig in ere hersteld. Prachtig.

Kijken naar wat je ziet

Kijken naar wat je ziet. Het wordt steeds uitdagender EN belangrijker. Voor je het weet, neem je klakkeloos aan dat je in Haarlem woont. En, laten we dan ook meteen beter luisteren naar wat we horen. Want voor je het weet, hoor je alleen nog maar wat je zelf zegt of al weet. Maar goed, dat was een ander verhaal. Joejoe.

  🙋‍♀️ Hoi, ik ben Maaike. Onder de naam SingaporeandMe schrijf ik sinds 2023 mijn leven bij elkaar. De start van mijn schrijfsels was mijn vertrek naar Singapore. Dat hoofdstuk is eind 2025 afgesloten, de echo ervan klinkt nog zachtjes door.

Het vervolg
Vanaf hier schrijf ik verder. Over reizen en bestemmingen, levensfases, carrièreswitches en alle hersenspinsels eromheen. Over wat verandert, wat blijft, en alles wat ik onderweg tegenkom. Zonder socials. Terug naar de essentie die het schrijven voor mij heeft, in alle besloten openheid voor wie het leuk vindt om te blijven lezen.

📧 Nog geen abonnee en wil je meereizen in woorden? Laat je e-mailadres achter en ik bezorg mijn blogs in je postvak.